मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांच्या पुढाकाराने वन्यजीव व्यवस्थापनाला नवी दिशा; हत्तींच्या हालचालींच्या अभ्यासासाठी ‘फार्मर्स फॉर फॉरेस्ट्स’ला परवानगी
गडचिरोली |
गडचिरोली जिल्ह्यात वाढत्या हत्तींच्या वावरावर आता वैज्ञानिक पद्धतीने बारकाईने लक्ष ठेवले जाणार असून मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांच्या पुढाकारातून हत्तींच्या हालचालींच्या निरीक्षणासाठी विशेष उपक्रमाला गती मिळाली आहे. महाराष्ट्र वन विभागाने ‘फार्मर्स फॉर फॉरेस्ट्स’ या संस्थेला एक वर्षासाठी अधिकृत परवानगी दिली असून वन विभागाच्या समन्वयाने हत्तींच्या भ्रमण मार्गांचा, वर्तनाचा आणि त्यांच्या हालचालींचा सखोल अभ्यास केला जाणार आहे.
प्रधान मुख्य वनसंरक्षक (वन्यजीव) तथा मुख्य वन्यजीव संरक्षक, महाराष्ट्र राज्य यांच्या आदेशानुसार हा प्रकल्प राबविण्यात येत असून हत्तींच्या कळपांच्या हालचालींची नियमित नोंद, दस्तावेजीकरण आणि क्षेत्रीय माहिती संकलनाची जबाबदारी संस्थेकडे सोपविण्यात आली आहे. या माध्यमातून वन विभागाला हत्तींच्या वावरासंदर्भातील अचूक आणि अद्ययावत माहिती उपलब्ध होणार आहे.
या उपक्रमांतर्गत विदर्भातील हत्तींची स्वतंत्र ओळख नोंदवही तयार करण्यात येणार असून त्यात प्रत्येक हत्तीची छायाचित्रे, कळपांची रचना, वय-लिंग वर्गीकरण तसेच त्यांच्या वर्तनाच्या नोंदींचा समावेश असेल. त्यामुळे हत्तींच्या स्थलांतराच्या पद्धती आणि त्यांच्या जीवनशैलीचा अधिक अचूक अभ्यास शक्य होणार आहे.
विशेष म्हणजे जीआयएस तंत्रज्ञानाच्या मदतीने हत्तींच्या भ्रमण मार्गांचे डिजिटल नकाशे तयार करण्यात येणार आहेत. त्यामध्ये विश्रांती स्थळे, रस्ते ओलांडण्याची ठिकाणे, संभाव्य मानव-हत्ती संघर्ष क्षेत्रे आणि संवेदनशील भागांची ओळख पटवून भविष्यातील व्यवस्थापनासाठी प्रभावी नियोजन करण्यात येणार आहे.
हत्तींच्या हालचालींची माहिती वेळेवर नागरिकांपर्यंत पोहोचविण्यासाठी गावस्तरीय जनजागृती, बैठका, प्रशिक्षण शिबिरे आणि माहिती प्रसार कार्यक्रमांचे आयोजनही करण्यात येणार आहे. शालेय विद्यार्थ्यांसाठी विशेष माहितीपर साहित्य तयार करण्यात येणार असून वन कर्मचारी, स्वयंसेवक आणि स्थानिक नागरिकांना प्रशिक्षण दिले जाणार आहे.
प्रकल्पांतर्गत तयार होणारे तिमाही अहवाल, तांत्रिक नोंदी, क्षेत्रीय अभ्यास अहवाल आणि नकाशे वन विभागाकडे सादर केले जाणार आहेत. त्याआधारे वन्यजीव संरक्षण, मानव-हत्ती संघर्ष कमी करणे आणि भविष्यातील व्यवस्थापनासाठी धोरणात्मक निर्णय घेण्यास मदत होणार आहे.
गडचिरोली जिल्ह्यात वाढत्या हत्तींच्या उपस्थितीच्या पार्श्वभूमीवर सुरू करण्यात आलेला हा उपक्रम वन्यजीव व्यवस्थापन अधिक वैज्ञानिक, प्रभावी आणि लोकसहभागावर आधारित करण्याच्या दिशेने महत्त्वाचे पाऊल मानले जात असून राज्यातील वन्यजीव संवर्धनासाठी तो आदर्श ठरण्याची अपेक्षा व्यक्त केली जात आहे.
हत्तींच्या हालचालींवर ‘डिजिटल वॉच’; गडचिरोलीत वैज्ञानिक अभ्यासाला सुरुवात
गडचिरोलीतील हत्तींचा ‘डेटाबेस’ तयार होणार; वन विभागाचा महत्त्वाकांक्षी उपक्रम
मानव-हत्ती संघर्ष रोखण्यासाठी मोठे पाऊल; हत्तींच्या प्रत्येक हालचालीची होणार नोंद
मुख्यमंत्र्यांच्या पुढाकाराने हत्ती व्यवस्थापनात नवे पर्व; जीआयएस तंत्रज्ञानाचा वापर
गडचिरोलीतील हत्ती आता ‘रडार’वर; वन विभागाचा वर्षभराचा विशेष प्रकल्प
